Vormgeving: Ruparo
Het landelijke steden- en wijkbeleid is de afgelopen jaren veelvuldig in het nieuws geweest, meestal niet in positieve zin. Berichten over overlast, criminaliteit, drugsgebruik en verpaupering van buurten zijn aan de orde van de dag. De gedachte om deze problematiek wijkgericht aan te pakken is niet nieuw. Al vanaf de negentiende eeuw bemoeit de overheid zich actief met wijken, in het bijzonder met volkshuisvesting. Sinds die tijd is de wijkgerichte benadering van de grotestedenproblematiek nooit meer helemaal verdwenen. Wel waren er duidelijke verschuivingen in ideeën over wat een wijk is en zou kunnen zijn. De invalshoek en de doelstellingen van het wijkbeleid in een bepaalde periode hangen dan ook sterk samen met de tijdsgeest en de heersende opvatting over hoe de samenleving eruit moet zien.
De maakbaarheidsgedachte is een drijvende kracht achter het wijkbeleid en verwijst naar het geloof dat door overheidsingrijpen de samenleving kan worden verbeterd. Geloof in de maakbare samenleving en de sociale verheffing van de lage klassen vinden we in Nederland traditioneel terug bij de sociaal-democratie. Het is dan ook geen verassing dat uitgerekend een PvdA-minister, Ella Vogelaar, in 2007 een nieuwe impuls geeft aan de wijkaanpak met haar project 'Van probleemwijk naar prachtwijk'. De reden hiervoor is dat ondanks het grotestedenbeleid in de jaren negentig sommige wijken achterblijven. Minister Vogelaar besluit daarom om bovenop het bestaande beleid een aparte afspraak te maken met de grote steden om extra te investeren in veertig wijken. Het beleid van Vogelaar combineert herstructurering, renovatie en sloop van woningen met welzijns- en opbouwwerk en richt zich zowel op de fysieke als op de sociale problemen in de wijken. De Utrechtse wijk Kanaleneiland is een van de veertig zogenoemde ‘Vogelaarwijken’.
Aan plannen voor Kanaleneiland geen gebrek, maar worden de juiste problemen aangepakt? Wat zijn de grootste problemen in de wijk, hoe moeten ze worden opgelost en wie bepaalt dat? In de lente van 2008 sprak het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks met verschillende partijen in Kanaleneiland over deze vragen. Onderzocht werd wat het wijkbeleid van minister Vogelaar inhoudt en wat de betrokken organisaties van de aanpak vinden. Voordat we ons in hoofdstuk 2 en 3 richten op Kanaleneiland, geven we eerst een overzicht van de geschiedenis van het wijkbeleid in Nederland. In hoofdstuk 4 en 5 volgen de analyse en conclusies en wordt vanuit de case study van Kanaleneiland een bredere kritiek op het wijkbeleid geformuleerd.