Hoe dat komt? Elk sociale mediaplatform doorloopt, vroeg of laat, een proces van verval. Het verdienmodel van online platforms, zoals Facebook, Reddit en Amazon, bestaat namelijk uit het langzaam verschralen van het platform. ‘Enshittification’ noemt de Canadese techjournalist Cory Doctorow dit.
Enshittification verloopt in drie fases: eerst zijn de platformen goed voor hun gebruikers, waardoor deze massaal toestromen - bijvoorbeeld Facebook rond 2008. Wanneer deze gebruikers ‘binnen’ zijn - omdat al hun vrienden op hetzelfde sociale media platform zitten of omdat er geen waardige concurrent meer over is - wordt het platform meer ingericht voor de zakelijke gebruikers: advertenties nemen een grotere plek in op het platform. Wanneer de zakelijke gebruiker ‘binnen’ is en de macht over de online advertentieruimte groot is, zal het platform de belangen voor aandeelhouders voorrang gaan geven. De knoppen worden zo gedraaid dat de winstmarges voor de aandeelhouders steeds hoger worden.
Als gebruiker zit je intussen klem. Want omdat al je vrienden op het sociale platform zitten, voelt het pijnlijk om je profiel te verwijderen. Jezelf afzonderen van je digitale sociale netwerk is bijna even ingrijpend als jezelf afzonderen van je fysieke sociale netwerk
Om het in een vergelijking te plaatsen: je bent met je vrienden in een café. De muziek is slecht, het bier is lauw en de barman tuft in je bier. Je wil naar een ander café maar je vrienden willen niet mee, want hun andere vrienden zijn ook in dit café. Ga je dan alleen naar een ander café, waar geen bekenden zijn?
We moeten het online landschap zo inrichten dat gebruikers deze overstapdrempels niet hebben: bevalt het ene algoritme je niet, dan zou je eenvoudig moeten kunnen overstappen naar het andere platform. Waar in de fysieke wereld je je vrienden van de ene kroeg naar de andere mee moet krijgen, hoeft die beperking voor het online landschap namelijk niet te gelden.
Er bestaat al een decentraal project waarbij onderling verbonden servers met elkaar communiceren. Het heet de Fediverse. Zie het zo voor je: als de content dat het Facebook-algoritme je voorschotelt je niet bevalt, kun je eenvoudig overstappen naar een ander platform - zonder dat je hierbij je contacten verliest.
Alleen Facebook doet hier niet aan mee. Zich aansluiten bij Fediverse zou hun monopoliepositie aantasten. De techmolochen zullen dus gedwongen moeten worden toe te treden tot dit soort projecten, wil de gebruiker ooit weer centraal komen te staan. Tot het zover is, wacht Fediverse totdat de gebruikers binnendruppelen.